نفی خشونت در کلام و رفتار پیامبر(ص)

نفی خشونت در کلام و رفتار پیامبر(ص)

«و انک لعلی خلقعظیم»؛ به راستی که تو دارای اخلاقی عظیم و تحسینانگیزی. خداوند، پیامبرش را اینگونه در کتاب آسمانی ما مسلمانان توصیف کرده است؛ خدایی که پیش از هر صفت و نام دیگری، خود را رحمان و رحیم، بخشنده و مهربان توصیف کرده و در جایی دیگر، درباره رفتار و کردار پیامبر(ص) با مردمان میگوید: «لقد جائکم رسول من انفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمومنین رئوف رحیم: پیامبری از خودتان به سوی شما آمد که در رنج افتادن شما برای او بسیار دشوار است؛ حریصانه خواستار هدایت شماست و بر مومنان، دلسوز و مهربان است.» و باز در آیهای دیگر، این مهر و عطوفت پیامبر(ص) را برگرفته از برکت الهی برمیشمارد: «فبما رحمه من الله لنت لهم و لوکنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک: پس به برکت رحمت خداوند با آنان نرمخو و مهربان شدهای و اگر تندخو و سختدل بودی هر آینه آنها از گرد تو پراکنده میشدند.» ...
در آستانه ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن که پیامبر (ص) دربارهاش میگوید:«درهای آسمان در شب اول این ماه گشوده میشود وتا آخرین شب این ماه بسته نمیشود»، چه بهتر از آن که نگاهی هر چند گذرا به گوشهای از سیره پیامبر رحمت (ص) بیندازیم و رفتار عاری از خشم، کینه، خشونت و نیز سرشار از بخشش او را بار دیگر با هم مرور کنیم و درس بگیریم.
۱) پیامبر (ص) پیش از جنگ به لشگریان فرمان داد: «جنگ نکنید تا آنها شروع کنند زیرا حق با شماست و متارکه شما تا هنگامی که آنها شروع کنند، حقی دیگر است. اگر به اذن خداوند آنان شکست خوردند، کسی را در حال فرار تعقیب نکنید. با افراد عاجز و بیدفاع نستیزید. مجروحان را نکشید. زنان را با آزار و اذیت تحریک نکنید، اگر چه آنان شما را دشنام دهند و به روسای شما فحش و ناسزا گویند.»
۲) امام صادق(ع) فرمود: «هنگامی که پیامبر اکرم(ص)، گروهی از مسلمانان را برای انجام ماموریت نظامی اعزام می کرد، آنها را فرا می خواند، در برابر خویش می نشاند و به آنان میفرمود: با نام خدا، با کمک خدا، در راه خدا و بر روش و دین رسول خدا حرکت کنید؛ خیانت نکنید؛ کسی را مثله ننمایید و از نیرنگ و فریب بپرهیزید؛ پیرمردان از کار افتاده و زنان و کودکان را نکشید؛ درختی را قطع نکنید، مگر آنکه مجبور به این کار شوید و هر گاه یکی از مسلمانان از پایین ترین و یا برترین آنان به یکی از مشرکان مهلت داد، او پناهنده است تا سخن خدا را بشنود؛ پس اگر از دین شما پیروی کرد، او برادر دینی شماست و اگر نپذیرفت، او را به محل امنش برسانید و از خداوند علیه او کمک بخواهید.»
۳) مهر و عطوفت پیامبر (ص) تنها به دنیای انسانها محدود نمیشد. او حتی بر رفتار خوب با حیوانات هم تاکید داشت، چنان که روزی مادهشتری را دید که زانویش بسته شده بود و جهاز، همچنان بر پشت او بود. پرسید: «صاحب این حیوان کجاست؟ به او بگویید خودش را برای دادخواهی این شتر در قیامت آماده کند.» و در جایی دیگر نیز فرمود: «حیوان، شش حق بر گردن صاحب خود دارد:
الف) هر گاه از آن پیاده شد، علفش دهد؛
ب) هرگاه از آبی گذشت، آبش دهد؛
ج) بیدلیل، آن را نزند؛
د) بیشتر از قدرتش بر آن بار نکند؛
و) بیشتر از توانش آن را راه نبرد؛
هـ) مدت زیادی بر پشت آن، درنگ نکند.» و همچنین از رسول خدا(ص) نقل شده است که: «به صورت حیوانات نزنید زیرا آنها حمد و تسبیح خدا میگویند».
۴) پیامبر(ص) در برخورد با دیگران همیشه مهربان، خوش رو و خندان بود و هرگز بیرحم، پرخاشگر و اهل تملق نبود؛ هیچ کس از او مأیوس نمی شد و هرکس به در خانه او می آمد، نومید باز نمی گشت. هرگاه فرد غریب و ناآگاهی با خشونت سخن می گفت و درخواستی داشت، تحمل می کرد و به یارانش می فرمود: «هرگاه کسی را دیدید که حاجتی دارد، به او عطا کنید» و هرگز کلام کسی را قطع نمی کرد تا سخنش پایان گیرد. در فتح مکه کسانی که بدترین ستم ها و جسارت ها و دشمنی ها را در حق آن حضرت و یارانش کرده بودند، در هاله ای از رعب و وحشت گرفتار شدند و منتظر انتقام و عکسالعمل متقابل پیامبر(ص) بودند اما آن حضرت فرمود: «من آن چه یوسف (ع) در مورد برادران ستمگر خود انجام داد، انجام میدهم و همانند او می گویم که امروز ملامت و سرزنشی برشما نیست...»
۵) در جریان جنگ احد، دندانهای جلویی پیامبر(ص) شکست و صورتش شکاف برداشت. اصحاب آن بزرگوار بسیار ناراحت شدند و از آن حضرت خواستند که دشمن را نفرین کند اما پیامبر(ص) به آنها فرمودند: «انی لم ابعث لعانا ولکنی بعثت واعیا و رحمه: من ناسزاگو مبعوث نشدهام، بلکه مبعوث شدم تا دعوتکننده به حق و مایه رحمت باشم» و سپس به جای نفرین، دعا کردند که: «اللهم اهد قومی فانهم لایعلمون: خدایا قوم مرا هدایت کن، چراکه آنها نمیدانند»؛ تا حدی که نقل است که یکی از صحابه پیامبر(ص) در همین زمان به ایشان اعتراض کرد که: «پدر و مادرم به فدایت، ای رسول خدا! نوح بر قوم خود نفرین کرد و گفت: (رب لا تذر علی الأرض من الکافرین دیارا: خدایا از کافرین هیچکس را بر روی زمین باقی نگذار/ سوره نوح:۲۶) پس اگر تو ما را نفرین کنی همه ما به هلاکت میرسیم. اینک ببین که بر پشت شما لطمه وارد شده و صورتت مجروح گشته و دندانهایت شکسته ولی باز به جای نفرین برای دشمنان دعا میکنی و میگویی خدایا! قوم مرا هدایت کن، زیرا ناآگاه هستند؟!»

بررسی خشونت ، ریشه ها و علل آن...